بدان كه فضيلت و شرف آن را اين بس كه وارد است « العِلمُ عِلمان : عِلمُ الأبدان ، و عِلمُ الأديان » « 1 » . و با علم دين - كه اساس مبدأ و معاد و علت غائى آفرينش و غايت كمال دانش و بينش است - قرين و مقدّم داشته شده ؛ زيرا كه تحصيل علم دين و اشتغال به وظايف اعمال آن « 2 » - از طاعات و عبادات - ، موقوف بر صحّت بدن و سلامت حواسّ و مدارك و قوا است ، و صحّت و سلامت آن‌ها موقوف به دانستن اسباب و علامات هر يك و رعايت قوانين « كلّيه » و « جزئيه » ، « علميه » و « عمليهء » آن است كه اگر از آن انحراف ورزد و ميل به مرض نمايد ، باز بر جادّهء استقامت [ و ] صحّت راجع نمايد و مستقيم دارد . و همين امور عبارت از « علم طبّ » است . و نيز انسان را به دانستن علم طب و تركيب و تشريح بدن خود از بَدو خلقت و تشريف « نفخ روح » مضاف به امر ربّ جليل - جلَّ شأنُه - و تعلّق نفس حرارت و رطوبت غريزيه و ارواح و قواى طبيعيهء بدنيه به دو و احاطه و شمول آن به جميع اعضاء و جوارح و مدارك و قوا ؛ به مرتبه [ اى ] كه هيچ ذره‌اى از قبضهء تدبير و تصرّف و علم و احاطهء او بيرون نيست و بدون ارادهء او حركتى و امرى - مطلقاً - صادر نمىتواند گشت و أدنى اذيتى و آفتى كه به بدن وارد گردد - خواه از خارج و خواه از داخل - فى الفور آگاه مىگردد ، باعث معرفت به نفس خود است كه كليد و دليل معرفت پرودگار خود است ، به حكم آيهء كريمهء « وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ » « 3 » . « ا فلا ينظر الأنسان إلى نفسه » « 4 » و حديث شريف « من عرف نفسه فقد عرف ربَّه » « 5 » و « اعرفكم بنفسه اعرفكم بربّه » « 6 » . [ ديگر ] آن كه روح و نفس او و بدن و جميع متعلّقات آن به مثابه بدن اوست نزد روح و

--> ( 1 ) . ابو الفتح محمد بن على كراجكى ، معدن الجواهر ، مرتضويه تهران 1394 ، ه - . ص 25 . ( 2 ) . الف : ( آن ) حذف شده . ( 3 ) . سورهء ذاريات ، آيهء 21 . ( 4 ) . ( ا فلا ينظر الانسان الى نفسه ) جمله معترضهء مفسره‌اى است كه مؤلف بعد از آيه آورده است . ( 5 ) . علامهء مجلسى ، محمد باقر بن محمد تقى بن مقصود على مجلسى ثانى ، بحارالأنوار ، موسسهء الوفا ، بيروت 1404 ه - . ق ، ج 2 ، ص 32 . ( 6 ) . شيخ تاج الدّين ، محمد بن محمد بن حيدر شعيرى ، جامع الأخبار ، رضى قم ، 1363 ، ص 185 .